1. Succesvol boekhouden
2. De boekhouding
3. Balans

Balans voorbeeld: activa en passiva, debet en credit

Een balans laat op één datum zien welke bezittingen en verplichtingen in de boekhouding van je onderneming zijn opgenomen en hoeveel eigen vermogen er is. Links staan de activa (debet), rechts het eigen vermogen en het vreemde vermogen (credit). Beide zijden zijn even groot.

Hieronder lees je de balans aan de hand van een rekenvoorbeeld en een indeling in grootboekrubrieken. De uitgebreide uitleg over de balans behandelt wanneer je posten mag opnemen en hoe je vaste en vlottende activa onderscheidt.

Balans: activa en passiva, debet en credit

Op de activazijde staan bijvoorbeeld machines, voorraad, vorderingen op klanten en zakelijk bankgeld. De passivazijde laat zien welk deel daartegenover staat als eigen vermogen en welk deel als verplichting. De balansvergelijking is: activa = eigen vermogen + vreemd vermogen. Eigen vermogen is dus het verschil tussen de opgenomen activa en verplichtingen. ^[ref]

Debet en credit betekenen bij dit balansmodel links en rechts. Debet betekent niet automatisch een verlies en credit niet automatisch winst. De balans is een momentopname; de resultatenrekening toont opbrengsten en kosten over een periode.

Balans voorbeeld met bedragen

Onderstaand vereenvoudigd voorbeeld toont een onderneming per 31 december. De bedragen zijn illustratief; machines zijn opgenomen tegen hun boekwaarde.

Het eigen vermogen is € 40.000 − € 22.000 = € 18.000. Dat is geen apart bedrag op een bankrekening. De onderneming heeft maar € 7.000 bankgeld; het overige vermogen zit onder meer in machines en voorraad. De te betalen btw is hier de nog af te dragen netto btw-schuld na verwerking van de aangifte.

Een betaling van € 2.000 aan een leverancier verlaagt bank en crediteuren allebei met € 2.000. Beide balanstotalen worden dan € 38.000. De betaling zelf is geen nieuwe kostenpost als de inkoop al correct was geboekt. Een balans kan rekenkundig kloppen en toch fouten bevatten, bijvoorbeeld doordat een factuur ontbreekt.

Balansrubrieken in het grootboek

Saldi van grootboekrekeningen worden samengevoegd tot balansposten. De volgende indeling sluit aan op het voorbeeldschema op deze website. De nummers zijn geen wettelijk verplicht of universeel rekeningschema.

In deze gebruikelijke indeling staan vaste activa bovenaan en vlottende activa daaronder. Aan de passivazijde volgen na het eigen vermogen de voorzieningen en schulden. Belastingschulden zijn doorgaans onderdeel van de kortlopende schulden, geen extra categorie naast het totaal daarvan.

Balans: activa / debet

• Vaste activa dienen de onderneming duurzaam, zoals machines, gebouwen en inventaris. Een machine voor eigen productie heeft een andere functie dan een machine die een handelaar als verkoopvoorraad aanhoudt.
• Voorraden zijn bestemd voor verkoop of verwerking. Controleer de waarde op balansdatum, bijvoorbeeld bij beschadiging of incourante artikelen. Oudere voorraad is niet automatisch minder waard.
• Vorderingen zijn nog te ontvangen bedragen, zoals onbetaalde verkoopfacturen aan debiteuren. Of een vordering vast of vlottend is, hangt mede af van haar functie. Alleen de looptijd van één jaar bepaalt die indeling niet altijd. Een privélening uit je privévermogen hoort niet vanzelf op de ondernemingsbalans.
• Liquide middelen omvatten onder meer zakelijk kasgeld en positieve banktegoeden. Een negatief banksaldo is een schuld. Geld dat niet vrij beschikbaar is, vraagt afzonderlijke beoordeling en toelichting.

De precieze opname en waardering hangen af van het soort post en de toepasselijke verslaggevingsregels. Zie ook de waarderingsgrondslagen. ^[ref]

Balans: passiva / credit

• Eigen vermogen omvat onder meer ingebracht vermogen en niet uitgekeerde resultaten. Ook een eenmanszaak en vof hebben eigen vermogen. Privéstortingen verhogen dit vermogen en privéonttrekkingen verlagen het; het zijn geen gewone opbrengsten en kosten.
• Voorzieningen worden onder voorwaarden gevormd, bijvoorbeeld voor bestaande garantieverplichtingen waarvan bedrag of tijdstip onzeker is. Het zijn geen vrij te kiezen reserves voor alle toekomstige uitgaven. Lees de afzonderlijke uitleg over voorzieningen.
• Langlopende en kortlopende schulden worden onderscheiden naar hun opeisbaarheid. Bij een langlopende lening verdient het aflossingsdeel dat binnen een jaar vervalt afzonderlijke aandacht. De RJ beveelt presentatie onder kortlopende schulden aan; blijft het onder langlopend staan, dan moet het afzonderlijk worden toegelicht.
• Crediteuren zijn schulden aan leveranciers, zoals ontvangen maar nog niet betaalde inkoopfacturen. Ook geleverde prestaties waarvoor de factuur nog ontbreekt, kunnen een schuld opleveren.
• Belastingen en premies omvatten bijvoorbeeld nog te betalen btw en loonheffingen. Neem de werkelijke openstaande verplichting op en controleer de aansluiting met aangiften en betalingen.

De regels voor balansindeling volgen uit de toepasselijke verslaggevingsregels. ^[ref] Voor de invloed van privéstortingen en privéonttrekkingen op het ondernemingsvermogen en de winst zie de Belastingdienst. ^[ref]

Voorbeeld balans opstellen met grootboekrubrieken

In het voorbeeld van grootboekrubrieken op deze website behoren 4, 7 en 8 tot de resultatenrekening en 0, 1, 2, 3 en 9 tot de balansadministratie. Andere rekeningschema’s kunnen andere nummers gebruiken. Rubriek 9 verzamelt hier privémutaties; op de uiteindelijke balans werken die door in het eigen vermogen.

Een balansoverzicht controleren in je boekhouding

Een boekhoudprogramma maakt een balans uit de geboekte saldi. De namen van menu’s en exportmogelijkheden verschillen per pakket. Controleer vóór gebruik van het overzicht:

1. Datum en beginsaldi: kies de gewenste balansdatum en controleer de aansluiting met de vorige eindbalans.
2. Onderbouwing: vergelijk bank en kas met de werkelijke saldi, debiteuren en crediteuren met openstaande posten en leningen met de leningsoverzichten.
3. Periodetoerekening en waardering: verwerk onder meer afschrijvingen, voorraadcorrecties, vooruitbetaalde kosten en nog te betalen bedragen.
4. Resultaat en vermogen: controleer dat winst of verlies precies eenmaal in het eigen vermogen is verwerkt. Let bij een eenmanszaak of vof ook op de privémutaties.
5. Details en bewaren: open waar mogelijk de onderliggende boekingen en exporteer het gecontroleerde overzicht in een formaat dat je pakket ondersteunt.

Volgende artikel »

Deel dit artikel

Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!

Leer een balans lezen en opstellen met een uitgewerkt voorbeeld. Uitleg over activa, passiva, debet, credit, eigen vermogen en controle van je boekhouding.

Over de auteur

Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.

Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.

Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.

Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.