1. Succesvol boekhouden
2. De balans - activa
3. Voorraden

Voorraad waarderen: kostprijs, FIFO, LIFO en afwaardering

Voorraden zijn goederen voor verkoop in de normale bedrijfsvoering, producten die daarvoor in bewerking zijn en grond- en hulpstoffen voor productie of dienstverlening. Op de balans waardeer je gewone voorraden tegen kostprijs of, als die lager is, opbrengstwaarde.

Deze pagina behandelt de Nederlandse commerciële verslaggeving volgens Titel 9 Boek 2 BW en RJ 220. Fiscale regels en vrijstellingen voor kleine rechtspersonen kunnen hiervan afwijken. Een machine die je duurzaam zelf gebruikt is een bedrijfsmiddel; dezelfde machine kan bij een handelaar voorraad zijn. De functie is bepalend. ^[ref]

De omloopsnelheid van de voorraad meet het aantal omwentelingen in een periode. De bijbehorende omlooptijd is een benadering in dagen. Beide helpen je beoordelen hoeveel geld in voorraad vastzit.

Balansposten aan de activazijde

Andere onderwerpen aan de activazijde staan hieronder. Goodwill hoort bij de immateriële vaste activa; onderhanden projecten kunnen afhankelijk van het saldo ook een passiefpost vormen:

• Immateriële vaste activa
• Goodwill
• Materiële vaste activa
• Financiële vaste activa
• Voorraden
• Onderhanden projecten
• Vorderingen en overlopende activa
• Effecten
• Liquide middelen

Onderverdeling van voorraad

Voorraden staan onder de vlottende activa aan de debetzijde. Artikel 2:369 BW onderscheidt de volgende posten; voor kleine rechtspersonen geldt een vrijstelling van deze nadere onderverdeling:

• Grond- en hulpstoffen
• Onderhanden werk
• Gereed product en handelsgoederen
• Vooruitbetalingen op voorraad

Voorraad telt mee in het netto werkkapitaal: vlottende activa minus kortlopende schulden. Onderhanden werk binnen de voorraad moet je onderscheiden van onderhanden projecten in opdracht van derden, waarvoor afzonderlijke regels gelden.

De current ratio vergelijkt vlottende activa met kortlopende schulden. Voorraad is niet altijd direct verkoopbaar; de boekwaarde alleen bewijst daarom niet dat je rekeningen tijdig kunt betalen.

Criteria voor voorraden

Voorraad moet op de balans verwerkt worden als het waarschijnlijk is dat er toekomstige voordelen uit die activa naar de onderneming vloeien, en als de kostprijs betrouwbaar vastgesteld kan worden.

Economisch en juridisch eigendom van voorraden

Kijk naar de economische inhoud van de levering en de overeengekomen rechten en risico’s. Alleen de plaats waar goederen liggen of de naam op een eigendomsbewijs is niet beslissend.

• Eigendomsvoorbehoud: bij een gewone verkoop kan de leverancier juridisch eigenaar blijven tot betaling, terwijl de afnemer economisch eigenaar is en de voorraad opneemt.
• Consignatie: goederen die je als bewaargever bij een tussenpersoon neerlegt, blijven in beginsel jouw voorraad totdat ze worden verkocht. De tussenpersoon neemt ze niet als eigen voorraad op.
• Goederen onderweg: beoordeel het moment waarop beschikkingsmacht en relevante risico’s overgaan. Leveringsvoorwaarden, waaronder Incoterms, helpen daarbij.

Controleer daarom ook voorraad bij derden en sluit goederen van anderen in je eigen magazijn uit. ^[ref]

Technische en economische voorraad

De technische voorraad omvat de fysieke voorraad, waaronder goederen die derden voor de onderneming bewaren en goederen onderweg waarover al beschikkingsmacht is verkregen. De economische voorraad meet het prijsrisico: technische voorraad plus termijninkopen minus termijnverkopen.

Die economische voorraadformule is geen basis om alle openstaande inkoopcontracten als voorraad te boeken. Een contract is niet hetzelfde als een geleverd actief. Beoordeel afzonderlijk of een verlieslatend contract een voorziening vereist. ^[ref]

Waardering van voorraden

Gewone voorraden worden gewaardeerd tegen kostprijs, met afwaardering naar een lagere opbrengstwaarde. Voor agrarische voorraden, zoals geoogste producten, is onder de Nederlandse regels ook actuele waarde mogelijk. Dat is geen algemene keuze voor alle handelsvoorraden.

Kostprijs van voorraden

De kostprijs van de voorraad is de prijs waartegen je de goederen verkregen hebt of de kosten waartegen je het product hebt gemaakt. Ook rechtstreeks samenhangende kosten om de voorraad op de huidige plaats en in de huidige staat te brengen behoren tot de kostprijs.

De verkrijgingsprijs is de inkoopprijs en bijkomende kosten (art. 388 lid 1 BW 2). Bijkomende kosten zijn bijvoorbeeld invoerrechten, niet-terugvorderbare belastingen en transportkosten. Aftrekbare btw hoort niet bij de kostprijs. Kortingen en andere vergoedingen verminderen de verkrijgingsprijs.

In de vervaardigingsprijs moeten alle kosten worden opgenomen die direct te maken hebben met de productie. RJ 220 verlangt daarnaast een systematische toerekening van vaste en variabele indirecte productiekosten. Alleen variabele kosten meenemen is voor deze voorraadwaardering onvoldoende.

Directe kosten bij voorraad

Directe kosten zijn kosten die direct betrekking hebben op de productie-eenheden, zoals arbeidskosten van productiemedewerkers.

Indirecte kosten bij voorraad

Indirecte kosten bij voorraad zijn vaste en variabele kosten bij het productieproces. Vaste indirecte kosten bij voorraden zijn onafhankelijk van het productievolume, zoals afschrijvingen en onderhoud van gebouwen en machines. Variabele indirecte productiekosten variëren met het productievolume, zoals indirecte grond- en hulpstoffen en indirecte arbeidskosten.

Reken vaste indirecte productiekosten toe op basis van normale productiecapaciteit. Lage productie of stilstand mag de kostprijs per eenheid niet kunstmatig verhogen. Abnormale verspilling, verkoopkosten en algemene administratie die niet bijdraagt aan plaats of staat van de voorraad zijn periodekosten. Voor opslagkosten en rente bestaan specifieke voorwaarden; activeer die niet automatisch. ^[ref]

Waardering van voorraad tegen lagere opbrengstwaarde

Indien de opbrengstwaarde van voorraad lager is dan de kostprijs, dan moet de voorraad tegen deze lagere opbrengstwaarde gewaardeerd worden. Volgens art. 387 lid 2 BW 2 moeten vlottende activa namelijk tegen actuele waarde gewaardeerd worden indien deze op balansdatum lager is dan de verkrijgings- of vervaardigingsprijs.

De opbrengstwaarde van voorraad is het bedrag waartegen de voorraad maximaal kan worden verkocht, verminderd met de nog te maken kosten. Afwaardering van de voorraad moet in de resultatenrekening verwerkt worden.

Voorbeeld: een partij heeft een kostprijs van € 1.000. De verwachte verkoopopbrengst is € 850 en de nog noodzakelijke verkoopkosten zijn € 50. De opbrengstwaarde is € 800; je boekt € 200 afwaardering. Gebruik een onderbouwde schatting per artikel of passende groep, geen willekeurig percentage.

Rekening	Debet	Credit
Afwaarderingskosten voorraad	€ 200
Voorraad of waardecorrectie voorraad		€ 200

Grondstoffen worden niet uitsluitend wegens een lagere grondstofprijs afgewaardeerd als het eindproduct naar verwachting nog tegen of boven kostprijs wordt verkocht. Beoordeel de opbrengstwaarde van dat eindproduct en de nog te maken kosten. ^[ref]

Nieuwe informatie na balansdatum kan bevestigen dat de lagere waarde al op balansdatum bestond; dan kan verwerking nodig zijn. Ontstaat het verlies door een nieuwe gebeurtenis ná balansdatum, dan volgt bij belangrijke financiële gevolgen een toelichting. Lees meer over gebeurtenissen na balansdatum.

Voorraad tegen gewogen gemiddelde prijzen, fifo en lifo

Artikel 2:385 lid 2 BW noemt voor gelijksoortige voorraadbestanddelen gewogen gemiddelde prijzen, FIFO, LIFO en vergelijkbare regels. Het zijn kostprijstoerekeningen; ze hoeven niet overeen te komen met de fysieke volgorde waarin goederen het magazijn verlaten. Pas de methode consistent toe op soortgelijke voorraden. ^[ref]

FIFO betekent first in, first out. Voor de kostprijsberekening worden de oudste inkooplagen geacht het eerst te zijn verkocht. De eindvoorraad bestaat daardoor uit recentere kostprijslagen.

LIFO betekent last in, first out. Voor de kostprijsberekening worden de recentste inkooplagen geacht het eerst te zijn verkocht. Daardoor kunnen oudere kostprijslagen in de eindvoorraad achterblijven. Lifo kan individueel en collectief.

Bij individueel lifo wordt de voorraad per transactie gewaardeerd. Bij collectief lifo wordt de voorraad aan het begin van de periode vergeleken met de voorraad aan het eind van de periode. Als de voorraad aan het einde hoger is, wordt dit hogere deel gewaardeerd tegen de oudste inkoopprijzen van die periode.

Het rekenvoorbeeld start met 100 stuks van € 10. Daarna worden 100 stuks voor € 14 ingekocht en vervolgens 80 stuks verkocht. Er blijven 120 stuks over. Btw en bijkomende kosten blijven buiten beschouwing; de lagere-opbrengstwaardetoets volgt afzonderlijk.

De getoonde stukprijzen zijn afgerond; bereken de voorraadtotalen met de ongeronde bedragen. Bij stijgende prijzen geeft LIFO doorgaans een lagere eindvoorraad dan FIFO. De RJ beveelt FIFO en gewogen gemiddelde prijzen aan; die aanbeveling geldt niet voor kleine rechtspersonen. Onder IFRS (IAS 2) is LIFO niet toegestaan. ^{[ref] [ref]}

Voor grond- en hulpstoffen van gezamenlijk ondergeschikte betekenis, die geregeld worden vervangen en waarvan hoeveelheid, samenstelling en waarde slechts beperkt veranderen, staat artikel 2:385 lid 3 BW waardering op een vaste hoeveelheid en waarde toe.

Voorraad controleren en toelichten

Leg de voorraad op balansdatum vast met een telling of een controleerbare aansluiting van voorraadmutaties. Een praktische controle bestaat uit:

1. Vergelijk aantallen per artikel met de administratie en onderzoek verschillen.
2. Controleer leveringen rond balansdatum, goederen onderweg en voorraad bij derden.
3. Sluit inkoopprijzen, kortingen, bijkomende kosten en productiekostencalculaties aan.
4. Onderbouw incourantheid en eventuele afwaarderingen met verkoopinformatie en verwachte kosten.
5. Sluit de totale voorraadwaarde aan op het grootboek en bewaar de berekening.

In de toelichting vermeld je de toepasselijke waarderingsgrondslagen en kostprijsmethode. Afhankelijk van het regime horen daar onder meer informatie over lagere opbrengstwaarde, afwaarderingen en terugnames, verpande voorraad en belangrijke in- en verkoopverplichtingen bij. Bij LIFO kunnen aanvullende gegevens nodig zijn. Voor kleine rechtspersonen gelden vrijstellingen. ^[ref]

Fiscale voorraadwaardering

De Belastingdienst beschrijft als fiscale hoofdregel waardering tegen kostprijs en een lagere waardering voor incourante goederen. Voor onder meer textiel, kleding, meubelen en stoffering zijn specifieke afwaarderingsregels relevant. Neem een commerciële afwaardering daarom niet zonder controle over in de aangifte. ^[ref]

Een boekhoudprogramma met een passende voorraadmodule kan artikelstanden en waarderingen ondersteunen. Controleer of jouw pakket aantallen, gekozen kostprijsmethode, voorraadlocaties en correcties daadwerkelijk bijhoudt.

Volgende artikel »

---

Deel dit artikel

Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!

Link:

Hoe waardeer je voorraad op de balans? Uitleg over kostprijs, lagere opbrengstwaarde, FIFO, LIFO, gewogen gemiddelde, eigendom en voorraadcontrole.

---

Over de auteur

Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.

Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.

Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.

Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.