1. Succesvol boekhouden
2. De boekhouding
3. Resultatenrekening
4. Directe en indirecte kosten

Indirecte kosten en directe kosten: verschil en voorbeelden

Directe kosten kun je rechtstreeks toerekenen aan een bepaald product, project, afdeling of klant. Indirecte kosten zijn gemeenschappelijke kosten die je daarvoor met een onderbouwde verdeelsleutel moet verdelen. Bepaal eerst wáárvan je de kosten wilt weten: dezelfde post kan voor een afdeling direct zijn en voor een product indirect.

Wat zijn directe kosten?

Directe kosten zijn herkenbaar verbonden met het gekozen kostenobject: datgene waarvan je de kosten wilt bepalen. Denk aan materiaal voor een specifieke order, een inkoopfactuur voor één project of geregistreerde arbeidsuren voor één klant. De indeling helpt je de kostprijs en het resultaat per activiteit beoordelen. ^[ref]

De inkoopwaarde van een verkocht artikel is direct aan dat artikel toe te rekenen. Het salaris van een medewerker die uitsluitend op de verkoopafdeling werkt, is direct voor die afdeling. Werkt die afdeling voor meerdere productgroepen, dan is hetzelfde salaris niet vanzelf direct aan één productgroep toe te rekenen.

Wat zijn indirecte kosten?

Indirecte kosten ontstaan voor meerdere kostenobjecten tegelijk. Denk aan de huur van een gedeelde ruimte, algemene administratie of het salaris van een directeur die meerdere afdelingen aanstuurt. Om zulke kosten in een product- of afdelingsresultaat mee te nemen, gebruik je een passende verdeelsleutel.

Niet iedere ondernemer ontvangt loon uit de eigen onderneming. Bij een eenmanszaak is geld dat je voor privé opneemt een privéonttrekking en geen loonkostenpost. Voor een interne prijsberekening kun je wel een vergoeding voor je eigen tijd meenemen; dat maakt deze vergoeding nog geen geboekte loonkosten. ^[ref]

Directe en indirecte kosten: voorbeeld met een machine

Gebruik je een machine uitsluitend voor product A, dan kunnen de afschrijvingskosten rechtstreeks bij A horen. Gebruik je dezelfde machine voor A en B, dan moet je de gezamenlijke machinekosten verdelen. Het aantal producten is alleen een bruikbare sleutel als het beslag op de machine per product vergelijkbaar is.

Bij 90 producten A en 10 producten B met dezelfde machinetijd per stuk is de verhouding 90% tegenover 10%. Duurt A één machine-uur en B drie machine-uren, dan gebruikt A 90 uur en B 30 uur. De verdeling op machine-uren is dan 75% en 25%.

Dit is een vereenvoudigde interne kostenverdeling bij een normale bezetting. De verdeling verandert het totaal van € 1.200 niet. Een andere sleutel verandert wel het berekende resultaat per product. Kies daarom een sleutel die het gebruik van de capaciteit zo goed mogelijk weerspiegelt.

Welke verdeelsleutel past bij welke kosten?

Dit zijn voorbeelden, geen verplichte sleutels. Leg de gekozen methode en gegevens vast, voorkom dubbele toerekening en controleer of alle verdeelde bedragen aansluiten op de oorspronkelijke kosten. Een omzetverhouding is niet automatisch geschikt voor kosten die vooral door uren of ruimtegebruik worden veroorzaakt.

Direct en indirect is iets anders dan vast en variabel

Constante en variabele kosten beschrijven hoe kosten veranderen met de bedrijfsdrukte. Direct en indirect beschrijven hoe je kosten toerekent. De vaste afschrijving van een machine voor alleen product A kan direct zijn. Gezamenlijk verbruik van hulpmaterialen kan variabel én indirect zijn.

Interne kostprijs en waardering op de balans

De kostenindeling speelt ook bij de waardering van voorraden en onderhanden projecten. Een interne kostprijs voor prijsbepaling is echter niet automatisch de waarde die je op de balans mag zetten.

Volgens de Nederlandse Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving omvat de vervaardigingsprijs van voorraad naast directe productiekosten ook systematisch toegerekende indirecte productiekosten. Algemene overhead die niet bijdraagt aan de huidige plaats en staat van de voorraad hoort daar niet bij. Vaste indirecte productiekosten worden toegerekend op basis van normale capaciteit; lage productie rechtvaardigt niet dat alle leegstandskosten in een hogere voorraadwaarde verdwijnen. ^[ref]

Directe en indirecte kosten in het boekhoudprogramma

In een boekhoudprogramma kun je, afhankelijk van het pakket, kostenplaatsen voor afdelingen en kostendragers voor producten of projecten gebruiken. De grootboekrekening geeft de soort kosten aan; de kostenplaats of kostendrager laat zien waar de kosten thuishoren.

Sommige pakketten ondersteunen automatische doorverdeling met ingestelde sleutels. AFAS Profit biedt bijvoorbeeld doorverdeling van indirecte kosten naar andere verbijzonderingscodes. ^[ref]

Controleer welke mogelijkheden jouw pakket heeft, welke gegevens de verdeling voeden en hoe wijzigingen worden vastgelegd. Gebruik bij een handmatige verdeling een controleerbare berekening. Voorkom dat een doorverdeling dezelfde kosten nogmaals aan het totale ondernemingsresultaat toevoegt.

Volgende artikel »

Deel dit artikel

Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!

Leer directe en indirecte kosten onderscheiden en verdelen. Met voorbeelden, verdeelsleutels, een berekening met machine-uren en uitleg over kostenplaatsen.

Over de auteur

Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.

Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.

Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.

Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.