Omloopsnelheid en omlooptijd berekenen: formules en voorbeelden
Omloopsnelheid drukt uit hoe vaak een voorraad of vermogenspost in een periode omgaat. De bijbehorende omlooptijd is een benadering in dagen. Voor voorraad geldt: omloopsnelheid = kostprijs van de omzet / gemiddelde voorraad. Omlooptijd = gemiddelde voorraad / kostprijs van de omzet × aantal dagen.
Dit onderscheid voorkomt verwarring: bij dezelfde jaarcijfers betekent een hogere omloopsnelheid juist een kortere omlooptijd. Hieronder vind je formules en voorbeelden voor voorraad, debiteuren, crediteuren en vaste activa.
Inhoudsopgave [verbergen]
? min. leestijd | ? woordenGebruik bedragen over dezelfde periode. Een eenvoudig gemiddelde is (beginstand + eindstand) / 2. Bij sterke groei of seizoenen zijn maand- of daggemiddelden informatiever dan alleen de eindbalans. Vermeld wanneer je bij gebrek aan gegevens toch een eindstand gebruikt: de uitkomst is dan een grove indicatie.
De voorbeelden gebruiken een jaar van 365 dagen. Gebruik bij een kwartaal, maand of afwijkend boekjaar het bijpassende aantal dagen; deel een kwartaalomzet niet door een jaargemiddelde zonder aanpassing.
Voorraad: omloopsnelheid en omlooptijd berekenen
De voorraadtermijn in dagen bereken je zo:
| Voorraadtermijn = | Gemiddelde voorraad | * 365 dagen |
| Kostprijs van de omzet |
Deel de gemiddelde voorraad door de kostprijs van de verkochte goederen en vermenigvuldig met 365. Voor het aantal omwentelingen per jaar keer je de breuk om en vermenigvuldig je niet met dagen. Gebruik voorraad en kostprijs op dezelfde waarderingsbasis. [ref]
Een kortere voorraadtermijn kan geld vrijmaken en het risico op veroudering beperken. Opslagkosten en risico verdwijnen daardoor niet volledig. Een te lage voorraad kan bovendien tot gemiste verkopen leiden.
Debiteuren: gemiddelde betalingstermijn berekenen
De debiteurentermijn, ook DSO (Days Sales Outstanding), benader je met:
| Debiteurentermijn = | Gemiddelde handelsdebiteuren | * 365 dagen |
| Verkopen op rekening |
Neem uitsluitend handelsdebiteuren en de bijbehorende verkopen op rekening mee. Contante verkopen horen niet in die noemer: ze veroorzaken immers geen openstaande facturen. Stem ook de btw-basis af. Vergelijk bijvoorbeeld vorderingen inclusief btw met factuurverkopen inclusief btw, of corrigeer beide naar exclusief btw.
De uitkomst is een indicatie van de incassoduur, geen exacte meting van de betaalduur van iedere factuur. Vergelijk de uitkomst met de afgesproken betaaltermijnen en bekijk daarnaast een ouderdomsanalyse van openstaande posten. [ref]
Crediteuren: gemiddelde betalingstermijn berekenen
De crediteurentermijn, ook DPO (Days Payables Outstanding), benader je met:
| Crediteurentermijn = | Gemiddelde handelscrediteuren | * 365 dagen |
| Inkopen op rekening |
Gebruik de handelscrediteuren en de inkopen op rekening die daarbij horen, op dezelfde btw-basis. Als de inkoopgegevens ontbreken, wordt soms de kostprijs van de omzet als benadering gebruikt. Dat kan afwijken door voorraadmutaties, eigen personeelskosten of afschrijvingen in de kostprijs. [ref]
Een langere termijn houdt geld langer beschikbaar, maar is niet automatisch beter. Betalingsachterstanden kunnen de relatie met leveranciers schaden. Betaal binnen de overeengekomen termijn en weeg betalingskortingen en leveringszekerheid mee. [ref]
Formule om de omloopsnelheid van de vaste activa te berekenen
Voor materiële vaste activa gebruiken we hier omzet per euro gemiddelde netto boekwaarde:
| Omloopsnelheid vaste activa = | Netto-omzet |
| Gemiddelde netto boekwaarde materiële vaste activa |
Dit kengetal drukt omzet uit per euro geïnvesteerd in materiële vaste activa. Het is geen terugverdientijd: omzet is geen winst of vrije kasstroom. [ref]
Een oudere, grotendeels afgeschreven machine kan door haar lage boekwaarde een hoge ratio opleveren. Vergelijk daarom ook ouderdom, investeringen, benutting en de gebruikte waarderingsgrondslagen. Vermeld welke activa je in de berekening betrekt.
Voorbeeld berekening omloopsnelheid
De onderstaande vereenvoudigde voorbeeldbalans telt aan beide zijden op tot € 3.000. Voor de berekening nemen we aan dat de getoonde standen gelijk zijn aan de jaargemiddelden. Alle kortlopende vorderingen zijn handelsdebiteuren, alle kortlopende schulden handelscrediteuren en alle vaste activa materiële vaste activa. Btw blijft in dit rekenvoorbeeld buiten beschouwing:
| Activa | Passiva | ||
|---|---|---|---|
| Vaste activa | 2.500 | Eigen vermogen | 1.000 |
| Voorraden | 100 | Voorzieningen | 500 |
| Kortlopende vorderingen | 300 | Langlopende schulden | 1.100 |
| Liquide middelen | 100 | Kortlopende schulden | 400 |
De jaaromzet is volledig op rekening verkocht. De inkopen op rekening bedragen € 1.200; in dit voorbeeld zijn die gelijk aan de kostprijs van de omzet. De voorraad is per saldo niet veranderd. De brutomarge is:
| Netto-omzet | 1700 | |
| Kostprijs van de omzet | -1200 | |
| Bruto marge | 500 |
Voorbeeld voorraadtermijn
De voorraadtermijn bedraagt:
| 30,42 = | 100 | * 365 dagen |
| 1.200 |
De voorraadtermijn is ongeveer 30 dagen. De omloopsnelheid is € 1.200 / € 100 = 12 keer per jaar. Dat sluit aan op 365 / 12 = 30,42 dagen.
Voorbeeld debiteurentermijn
De debiteurentermijn bedraagt:
| 64,41 = | 300 | * 365 dagen |
| 1.700 |
De berekende debiteurentermijn is ongeveer 64 dagen. Controleer met de factuurgegevens of dit gemiddelde ook representatief is voor de werkelijke betalingen.
Voorbeeld crediteurentermijn
De crediteurentermijn bedraagt:
| 121,67 = | 400 | * 365 dagen |
| 1.200 |
De berekende crediteurentermijn is ongeveer 122 dagen. Dit is uitsluitend een rekenuitkomst, geen aanbevolen of toegestane betaaltermijn. Vergelijk die met de contractuele afspraken.
Voorbeeld berekening omloopsnelheid vaste activa
De omloopsnelheid van de vaste activa wordt op basis van bovenstaande voorbeeld als volgt berekend:
| 0,68 = | 1.700 |
| 2.500 |
Per euro gemiddelde netto boekwaarde van de materiële vaste activa wordt € 0,68 jaaromzet behaald. De omgekeerde berekening (€ 2.500 / € 1.700) × 365 = 536,76 dagen is geen terugverdientijd van de investering.
Omloopsnelheid verbeteren en controleren
- Voorraad: stem inkopen af op vraag, levertijd en seizoen. Analyseer ook per product, zodat goedlopende artikelen incourante voorraad niet verhullen.
- Debiteuren: factureer tijdig, maak betaalafspraken en volg achterstanden op. Een betalingskorting kan sneller geld opleveren, maar verlaagt ook de opbrengst.
- Crediteuren: plan betalingen binnen de afgesproken termijn. Bespreek een betalingsregeling vóórdat je afspraken niet kunt nakomen.
- Vaste activa: onderzoek bezetting en niet-rendabele bedrijfsmiddelen. Kijk bij verkoop of vervanging naar toekomstige kasstromen, niet alleen naar een gunstiger ratio.
Voorraad- en debiteurenbeheer kunnen geld vrijmaken voor de dagelijkse bedrijfsvoering. Een hogere ratio alleen bewijst niet dat het bedrijf gezonder is. [ref]
Veelgemaakte rekenfouten
- Dagen verwarren met het aantal omwentelingen.
- Een eindbalans presenteren alsof die het gemiddelde van het jaar is.
- Alle vorderingen of schulden gebruiken terwijl alleen handelsdebiteuren of handelscrediteuren bedoeld zijn.
- Factuurbedragen inclusief btw vergelijken met omzet of inkopen exclusief btw.
- Inkopen verwarren met kostprijs van verkochte goederen.
- Delen door nul: bij geen omzet, inkopen of relevante activa kan de betreffende ratio niet worden berekend. Een voorraadtermijn is bijvoorbeeld niet gedefinieerd als de kostprijs van de omzet nul is.
Financiële kengetallen
Andere bekende financiële kengetallen zijn:
Veel gestelde vragen over de omloopsnelheid (FAQ)
Wat is omloopsnelheid?
Omloopsnelheid geeft het aantal omwentelingen in een periode aan. Omlooptijd of omlooptermijn is de bijbehorende benadering in dagen. Een hogere omloopsnelheid betekent bij dezelfde periode een kortere omlooptijd.
Wat is de formule voor de omloopsnelheid van de voorraad?
Omloopsnelheid = kostprijs van de omzet / gemiddelde voorraad. Voorraadtermijn in dagen = gemiddelde voorraad / kostprijs van de omzet × het aantal dagen van de periode.
Wat is de formule voor de omloopsnelheid van de debiteuren?
De debiteurentermijn in dagen is: gemiddelde handelsdebiteuren / verkopen op rekening × het aantal dagen. Gebruik dezelfde btw-basis in teller en noemer.
Wat is de formule voor de omloopsnelheid van de crediteuren?
De crediteurentermijn in dagen is: gemiddelde handelscrediteuren / inkopen op rekening × het aantal dagen. De kostprijs van de omzet is hooguit een benadering als inkoopgegevens ontbreken.
Wat is de formule voor de omloopsnelheid van de vaste activa?
Voor materiële vaste activa gebruiken we: netto-omzet / gemiddelde netto boekwaarde van de materiële vaste activa. Dit meet omzet per euro activa en is geen terugverdientijd.
Referenties
[verbergen]Deel dit artikel
Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!
Bereken omloopsnelheid en termijnen voor voorraad, debiteuren, crediteuren en vaste activa. Met voorbeelden, btw-aandachtspunten en uitleg over dagen versus keren.
Over de auteur
Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.
Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.
Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.
Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.