1. Succesvol boekhouden
2. De jaarrekening
3. Toerekeningsprincipe

Toerekeningsprincipe: uitleg en voorbeelden

Het toerekeningsprincipe, ook toerekeningsbeginsel genoemd, houdt in dat je opbrengsten en kosten verwerkt in de periode waarop zij betrekking hebben. Het moment van betalen of ontvangen is daarvoor niet doorslaggevend. Daardoor kan een onderneming winst maken terwijl de klant nog niet heeft betaald.

Waarom reken je toe aan perioden?

Een ondernemer wil tijdens het bestaan van zijn bedrijf weten wat het verdient en welke verplichtingen nog openstaan. De jaarrekening geeft daarom inzicht over een boekjaar. Voor de eigen bedrijfsvoering kun je ook maand- of kwartaalrapportages maken.

Een betaling kan op een ander moment plaatsvinden dan de levering of het verbruik waarop die betaling betrekking heeft. De jaarrekening laat daarom naast geld ook onder meer vorderingen, schulden en vooruitbetaalde bedragen zien. Artikel 2:362 lid 5 BW bepaalt dat baten en lasten worden toegerekend aan het boekjaar waarop zij betrekking hebben, ongeacht ontvangsten of uitgaven. ^[ref]

Voorbeeld: geleverd in december, betaald in januari

Stel dat je in december goederen inkoopt voor € 600 en diezelfde maand volledig levert en verkoopt voor € 1.000. De inkoop- en verkoopfactuur worden pas in januari betaald. Om de periodetoerekening te laten zien, blijft btw in dit voorbeeld buiten beschouwing.

• December: je verantwoordt € 1.000 omzet en € 600 kostprijs van de verkochte goederen. De brutowinst is € 400.
• Balans op 31 december: er staat nog € 1.000 aan debiteuren open en € 600 aan crediteuren.
• Januari: de ontvangst en betaling verminderen die vordering en schuld. Dezelfde omzet en kosten worden niet opnieuw geboekt.

De levering en de voorwaarden voor opbrengstverantwoording zijn hier bepalend. Alleen een offerte, bestelling of ondertekend contract is niet automatisch omzet. Andersom is betaling vooraf vaak nog geen opbrengst wanneer je de prestatie nog moet leveren. Lees meer over het realisatieprincipe.

Vooruitbetaalde en nog te betalen kosten

Vooruitbetaald abonnement

Je betaalt op 1 oktober € 1.200 voor een abonnement van twaalf maanden. De dienst wordt gelijkmatig geleverd. Voor oktober tot en met december bedraagt de kostenpost € 300. Op 31 december staat € 900 als vooruitbetaald bedrag op de balans. In het volgende jaar valt dat bedrag gedurende de resterende negen maanden vrij naar de kosten.

Factuur ontvangen na de jaarwisseling

Een adviseur heeft in december werk geleverd voor € 800. De factuur volgt in januari. Als het werk bij december hoort en het bedrag voldoende vaststaat, neem je in december € 800 kosten en een nog te betalen post op. Bij het boeken van de factuur werk je die post weg, zodat je de kosten niet dubbel opneemt.

Ook fiscaal moeten vooruitbetaalde kosten die meerdere jaren betreffen worden verdeeld over de jaren waarin de onderneming daarvan nut heeft. De fiscale winst kan door specifieke belastingregels wel afwijken van het commerciële resultaat. ^[ref]

Winst, vermogen en geld zijn verschillende begrippen

De winst over een periode volgt uit de toegerekende opbrengsten en kosten. Een verandering van het banksaldo is geen winstberekening: een lening geeft bijvoorbeeld geld op de bank én een schuld, zonder omzet. Ook kun je winst niet zonder meer gelijkstellen aan eindvermogen min beginvermogen. Stortingen, onttrekkingen en andere rechtstreekse vermogensmutaties kunnen het eigen vermogen veranderen zonder deel te zijn van het resultaat.

Bekijk voor meer voorbeelden het verschil tussen kosten en uitgaven en tussen opbrengsten en ontvangsten.

Toerekening, matching en btw

Het matchingprincipe helpt om samenhangende kosten en opbrengsten in dezelfde periode te verwerken. Bij de verkochte goederen uit het voorbeeld horen daarom zowel de omzet als de kostprijs bij december. Voor nog onverkochte goederen beoordeel je de voorraadwaardering.

Voor de btw gelden eigen regels over het aangiftetijdvak. Het kasstelsel of factuurstelsel bepaalt niet automatisch wanneer je kosten en opbrengsten in de jaarrekening verwerkt. Houd de btw-berekening en de winstberekening daarom uit elkaar.

Controle bij de periodeafsluiting

Controleer rond de jaarwisseling welke prestaties al geleverd zijn, welke facturen nog ontbreken, welke betalingen vooruitlopen op volgend jaar en welke voorraad nog aanwezig is. Leg de betreffende periode en berekening vast. Controleer bij de volgende factuur of betaling of de eerder geboekte overlopende post correct wordt afgeboekt.

6 principes bij de jaarrekening

Het toerekeningsprincipe hangt samen met andere beginselen voor het opstellen van de jaarrekening. Deze website behandelt de volgende zes principes:

• Toerekeningsprincipe
• Realisatieprincipe
• Matchingprincipe
• Continuïteitsprincipe
• Bestendigheidsprincipe
• Voorzichtigheidsprincipe

Volgende artikel »

Deel dit artikel

Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!

Het toerekeningsprincipe uitgelegd met voorbeelden: omzet vóór betaling, vooruitbetaalde kosten en nog te betalen facturen. Zo boek je in de juiste periode.

Over de auteur

Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.

Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.

Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.

Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.