Voorzichtigheidsprincipe: uitleg en voorbeelden
Het voorzichtigheidsprincipe houdt in dat je bij onzekerheid zorgvuldig oordeelt over waarden, opbrengsten en verplichtingen. Je voorkomt dat bezittingen en winst te hoog worden voorgesteld of schulden en kosten te laag. Voorzichtigheid geeft geen toestemming om willekeurig extra kosten of voorzieningen te boeken.
Inhoudsopgave [verbergen]
? min. leestijd | ? woordenWat betekent voorzichtigheid in de jaarrekening?
Een jaarrekening bevat schattingen. Denk aan de inbaarheid van openstaande facturen, de verkoopwaarde van voorraad en de uitkomst van een schadeclaim. Gebruik de beschikbare informatie om die onzekerheden redelijk te beoordelen. Een optimistische verwachting zonder onderbouwing is onvoldoende, maar bewust te pessimistisch waarderen is evenmin juist.
Artikel 2:384 lid 2 BW schrijft voorzichtigheid voor bij toepassing van de grondslagen. Winsten worden slechts opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn verwezenlijkt. Ook verplichtingen en verliezen met hun oorsprong vóór het einde van het boekjaar vragen beoordeling, mede op basis van informatie die later beschikbaar komt. De RJ staat overdreven voorzieningen, stille reserves en opzettelijk te lage activa of te hoge verplichtingen niet toe. [ref]
De bekende samenvatting ‘verliezen nemen zodra ze voorzienbaar zijn, winsten pas zodra ze zijn gerealiseerd’ helpt om het beginsel te onthouden. Welke boeking nodig is, volgt echter uit de regels voor de specifieke balanspost of transactie. Een mogelijk tegenvallend volgend boekjaar is op zichzelf geen reden voor een voorziening.
Voorbeelden van het voorzichtigheidsprincipe
Een klant betaalt waarschijnlijk niet alles
Er staat een vordering van € 5.000 open. Uit concrete informatie over de financiële positie van de klant blijkt dat naar verwachting slechts € 2.000 wordt ontvangen. In dit vereenvoudigde voorbeeld, zonder btw-effecten, is een waardecorrectie van € 3.000 nodig. De vordering staat daarna netto voor € 2.000 op de balans. Je wacht dus niet zonder meer tot een faillissement definitief is afgewikkeld.
Een late betaling alleen bewijst niet dat een factuur oninbaar is. Onderbouw de inschatting bijvoorbeeld met betaalafspraken, ontvangen bedragen en informatie over betalingsproblemen. Zie vorderingen en overlopende activa.
Voorraad brengt minder op dan de kostprijs
Een partij goederen heeft een kostprijs van € 4.000. De verwachte verkoopopbrengst minus nog benodigde verkoop- en afwerkingskosten bedraagt € 3.200. Bij waardering tegen kostprijs of lagere opbrengstwaarde moet de voorraad met € 800 worden afgewaardeerd. Alleen hopen dat de prijs later herstelt, rechtvaardigt geen hogere waarde. Lees meer over voorraden waarderen.
Een bestaande verplichting kan een voorziening vragen
Een schadeclaim over een gebeurtenis vóór balansdatum kan aanleiding geven tot een voorziening. Beoordeel of een bestaande verplichting aanwezig is, een uitstroom van middelen waarschijnlijk is en het bedrag betrouwbaar kan worden geschat. Niet iedere ontvangen claim voldoet daaraan. Een verplichting die niet in de balans wordt opgenomen, kan wel toelichting vragen. [ref]
Mag je uit voorzichtigheid extra kosten boeken?
Nee. Een algemene buffer voor economisch slechte tijden of verwachte toekomstige bedrijfsverliezen voldoet niet aan de voorwaarden voor een verplichtingenvoorziening. Ook een bestaande voorziening mag niet bewust te hoog zijn om de winst van dit jaar te drukken en later te laten stijgen. De beste onderbouwde schatting is het uitgangspunt, niet het gewenste resultaat. [ref]
Beoordeel schattingen opnieuw als relevante informatie verandert. Een eerdere schatting kan achteraf onjuist blijken zonder dat deze destijds onzorgvuldig was. Voorzichtigheid garandeert daarom niet dat uitkomsten alleen kunnen meevallen of dat gebruikers van de jaarrekening nooit een verkeerde beslissing nemen.
Verschil met het realisatieprincipe
Het realisatieprincipe gaat over het moment waarop opbrengsten mogen worden verantwoord. Voorzichtigheid speelt breder, bijvoorbeeld ook bij waardeverminderingen en schattingen van verplichtingen. Een factuur of ontvangen betaling is niet automatisch gerealiseerde omzet. Omgekeerd hoeft een meerjarige dienstverlening niet altijd volledig klaar te zijn voordat opbrengsten worden verantwoord: de toepasselijke voorwaarden bepalen of verwerking naar voortgang mogelijk is.
Praktische controle bij de jaarafsluiting
- Onderzoek achterstallige debiteuren, verouderde voorraad en aanwijzingen voor andere waardeverminderingen.
- Leg de feiten, berekeningen en aannames achter belangrijke schattingen vast.
- Controleer of voorzieningen aan de voorwaarden voldoen en nog aansluiten op actuele informatie.
- Beoordeel gebeurtenissen na balansdatum: geven ze nadere informatie over de toestand op balansdatum of gaat het om een nieuwe ontwikkeling?
- Licht belangrijke onzekerheden en schattingen toe waar de verslaggevingsregels dat vragen.
6 principes bij de jaarrekening
Deze website behandelt de volgende zes beginselen voor het opstellen van de jaarrekening:
- Toerekeningsprincipe
- Realisatieprincipe
- Matchingprincipe
- Continuïteitsprincipe
- Bestendigheidsprincipe
- Voorzichtigheidsprincipe
Referenties
[verbergen]Deel dit artikel
Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!
Het voorzichtigheidsprincipe uitgelegd met voorbeelden van debiteuren, voorraad en voorzieningen. Lees waarom voorzichtigheid geen ruimte geeft voor winststuring.
Over de auteur
Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.
Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.
Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.
Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.