1. Succesvol boekhouden
2. De jaarrekening
3. Realisatieprincipe

Realisatieprincipe: uitleg en voorbeelden

Het realisatieprincipe bepaalt wanneer je een opbrengst in de jaarrekening verwerkt. Bij een gewone goederenverkoop is dat doorgaans wanneer de belangrijke voordelen en risico’s zijn overgedragen en aan de overige voorwaarden is voldaan. Bij diensten kan opbrengst gedurende de uitvoering ontstaan. De factuurdatum of betaaldatum is op zichzelf niet beslissend.

Wat betekent realisatie voor de jaarrekening?

Het realisatieprincipe voorkomt dat verwachte verkopen al als behaalde opbrengsten in de jaarrekening verschijnen. Een offerte of bestelling is daarom niet automatisch omzet. Artikel 2:384 lid 2 BW bepaalt dat winsten slechts worden opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn verwezenlijkt. De concrete verwerking hangt af van het toepasselijke verslaggevingsstelsel en de soort transactie.

Hieronder staan de hoofdlijnen voor gewone goederenverkopen en dienstverlening onder de Nederlandse RJ-regels. Opbrengst is niet hetzelfde als winst: voor het resultaat moet je ook de bijbehorende kosten meenemen. ^[ref]

Wanneer boek je omzet uit goederenverkoop?

Volgens RJ 270 beoordeel je gezamenlijk of:

• de belangrijke economische voordelen en risico’s bij de koper liggen;
• je niet feitelijk als eigenaar over de goederen blijft beschikken;
• de opbrengst en de bijbehorende gemaakte en nog te maken kosten betrouwbaar bepaalbaar zijn;
• het waarschijnlijk is dat de economische voordelen aan de onderneming toevloeien.

Bij een eenvoudige verkoop valt dit vaak samen met levering. Maar bij een wezenlijke installatieverplichting die nog niet is afgerond, of bij belangrijke onzekerheid over retouren, kan de uitkomst anders zijn. Juridische eigendom, fysieke levering en facturering zijn aanwijzingen; beoordeel de inhoud van de overeenkomst. ^[ref]

Voorbeeld: geleverd in december, factuur in januari

Je levert op 28 december goederen voor € 2.000. Alle voorwaarden voor opbrengstverantwoording zijn vervuld. De factuur wordt op 3 januari verstuurd en later betaald. De omzet hoort bij december. Op 31 december neem je de nog te factureren opbrengst als vordering op. De latere factuur en betaling mogen niet tot dubbele omzet leiden. In dit voorbeeld blijft btw buiten beschouwing.

Wanneer boek je omzet uit diensten?

Kan het resultaat van een dienst betrouwbaar worden geschat, dan verwerk je de opbrengst naar rato van de verrichte prestaties. Daarvoor moeten onder meer de vergoeding, voortgang en kosten betrouwbaar bepaalbaar zijn en de economische voordelen waarschijnlijk aan de onderneming toevloeien. Wachten tot de volledige opdracht klaar is, is dus niet altijd juist. ^[ref]

Voorbeeld: een onderhoudsabonnement

Een klant betaalt € 1.200 voor twaalf maanden gelijkmatige dienstverlening vanaf 1 oktober. Als tijdsevenredige verwerking hier de prestaties goed weergeeft, bedraagt de omzet over oktober tot en met december € 300. De resterende € 900 staat op 31 december als vooruitontvangen bedrag op de balans. Dit voorbeeld laat btw buiten beschouwing.

Een project verloopt niet altijd gelijkmatig. Gebruik dan een passende onderbouwing van de voortgang; het percentage dat je hebt gefactureerd is niet automatisch het percentage dat je hebt verdiend. Bij onvoldoende betrouwbare schattingen gelden beperkingen voor het boeken van opbrengsten. Voor projectopdrachten gelden specifieke regels: zie onderhanden projecten.

Vooruitbetaling, btw en onzekerheden

Een ontvangen voorschot kan nog een verplichting vertegenwoordigen om goederen of diensten te leveren. Omgekeerd kan al omzet bestaan terwijl de klant nog moet betalen. Voor het btw-aangiftetijdvak gelden eigen regels; zie kasstelsel en factuurstelsel.

Realisatie betekent evenmin dat geen prijsaanpassing, retour of betalingsprobleem meer kan optreden. Beoordeel contractuele kortingen, retourrechten en onzekerheden bij het bepalen van de omzet. Een later ontstane oninbaarheid van een terecht opgenomen vordering wordt afzonderlijk beoordeeld.

Samenhang met andere beginselen

Het realisatieprincipe werkt het toerekeningsprincipe uit voor opbrengsten. Het matchingprincipe helpt bij het toerekenen van samenhangende kosten. Het voorzichtigheidsprincipe vraagt om zorgvuldigheid bij onzekerheden, zonder opbrengsten of kosten bewust verkeerd voor te stellen.

Praktische controle rond de jaarwisseling

Vergelijk verkoopfacturen met leveringsbewijzen, contractvoorwaarden en bewijs van verrichte diensten. Controleer afzonderlijk vooruitgefactureerde bedragen, nog te factureren prestaties, retouren en creditnota’s. Leg vast waarom de omzet bij het oude of nieuwe boekjaar hoort. Alleen op factuurdatum sorteren is daarvoor onvoldoende.

6 principes bij de jaarrekening

Deze website behandelt de volgende zes beginselen voor het opstellen van de jaarrekening:

• Toerekeningsprincipe
• Realisatieprincipe
• Matchingprincipe
• Continuïteitsprincipe
• Bestendigheidsprincipe
• Voorzichtigheidsprincipe

Volgende artikel »

Deel dit artikel

Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!

Wanneer mag je omzet boeken? Het realisatieprincipe uitgelegd voor goederen en diensten, met voorbeelden van levering, vooruitbetaling en facturering.

Over de auteur

Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.

Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.

Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.

Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.