1. Succesvol boekhouden
2. De balans - activa
3. Onderhanden projecten

Onderhanden projecten: voortgang, winst en verlies boeken

Onderhanden projecten zijn met een opdrachtgever overeengekomen projecten voor de constructie van een actief of samenhangende activa. Ze lopen gewoonlijk over meerdere verslagperioden. Bij een betrouwbaar te schatten resultaat verwerk je opbrengsten en kosten naar voortgang: de percentage of completion methode. Verwachte verliezen verwerk je direct.

Denk aan gebouwen, schepen, installaties of maatwerksoftware. Ook direct met de constructie verbonden diensten van architecten en projectmanagers kunnen hieronder vallen. Deze pagina volgt RJ 221 voor de Nederlandse commerciële jaarrekening. Onderaan staan de verschillen voor kleine rechtspersonen en de fiscale waardering. ^[ref]

Balansposten aan de activazijde

Andere onderwerpen aan de activazijde staan hieronder. Goodwill hoort bij de immateriële vaste activa; een onderhanden project kan ook een schuldpositie opleveren:

• Immateriële vaste activa
• Goodwill
• Materiële vaste activa
• Financiële vaste activa
• Voorraden
• Onderhanden projecten
• Vorderingen en overlopende activa
• Effecten
• Liquide middelen

De balanspost bestaat per project uit de gerealiseerde projectopbrengsten, verminderd met aanvullende verwerkte verliezen en gedeclareerde termijnen. Het gaat dus niet alleen om gemaakte kosten. Een positief saldo staat onder de vlottende activa tussen voorraad en vorderingen; een negatief saldo onder de kortlopende schulden.

Saldeer binnen hetzelfde project, niet tussen zelfstandige projecten. Een actief van €3.000 op project A en een schuld van €2.000 op project B presenteer je afzonderlijk, niet als één actief van €1.000. Openstaande termijnfacturen staan daarnaast als debiteur geboekt. ^[ref]

Verschil onderhanden werk en onderhanden projecten

Het verschil tussen onderhanden werk en onderhanden projecten is dat onderhanden projecten in opdracht zijn van een ander, terwijl onderhanden werk voor eigen rekening en risico van de onderneming is.

Bij voorraad ontstaat omzet als aan de voorwaarden voor opbrengstverantwoording is voldaan, doorgaans bij levering. Bij onderhanden projecten kan resultaat al tijdens de uitvoering ontstaan, mits aan de voorwaarden voor betrouwbare winstneming is voldaan.

Wanneer je producten produceert van grondstoffen, via halffabricaten, naar gereed product, dan zijn de halffabricaten een voorbeeld van onderhanden werk. Dit hoort thuis onder de voorraden, en niet onder de onderhanden projecten.

Projectontwikkeling betreft activiteiten op lange termijn, zoals de bouw van appartementen of kantoren. Pas als er een onvoorwaardelijke verkoopovereenkomst is gesloten met één of meerdere kopers, mag op de verkochte onderdelen tussentijds winst genomen worden.

Als er nog geen verkoopovereenkomst is voor het geheel of een aantal onderdelen, dan worden de aan dat onverkochte deel toerekenbare kosten als voorraad opgenomen, met toepassing van de regels voor voorraadwaardering en eventuele afwaardering.

Aanneemcontracten en regiecontracten

Er zijn twee soorten onderhanden projecten:

• Aanneemcontracten: er is een vaste prijs afgesproken voor het gehele project, of voor onderdelen van het project.
• Regiecontracten: de prijs van het materiaal en de uren wordt per eenheid gefactureerd.

Als aannemer loop je het meeste risico bij aanneemcontracten, want als de werkelijke kosten te hoog worden, zul je verlies maken bij een vaste prijsafspraak. Bij regiecontracten worden de overeengekomen kosten vergoed, vermeerderd met een percentage of vast bedrag. Niet iedere extra besteding is automatisch verhaalbaar: let op budgetplafonds, uitgesloten kosten en acceptatie door de opdrachtgever.

Afzonderlijke prestatieverplichtingen

Beoordeel of een overeenkomst afzonderlijk te onderscheiden goederen of diensten bevat. De klant moet die zelfstandig kunnen benutten, eventueel met andere beschikbare middelen, en de toezegging moet te onderscheiden zijn van de overige toezeggingen. Verdeel de transactieprijs over zulke prestaties. Een geïntegreerd bouwwerk is vaak één prestatie; grondlevering en bouwwerkzaamheden kunnen afzonderlijke prestaties zijn. Omgekeerd moeten nauw samenhangende contracten soms gezamenlijk worden beoordeeld. ^[ref]

Opbrengsten bij onderhanden projecten

Opbrengsten bij onderhanden projecten vloeien voort uit en zijn direct toerekenbaar aan een onderhanden project. De opbrengsten bestaan uit de contractuele opbrengsten, meer- en minderwerk, claims en vergoedingen.

Daarbij worden de opbrengsten pas geboekt als het waarschijnlijk is dat ze worden gerealiseerd en ze betrouwbaar bepaald kunnen worden.

Projectopbrengsten zijn afhankelijk van schattingen en onzekerheden in de toekomst. Omdat een onderhanden project vaak meer dan één periode duurt, kunnen er gebeurtenissen plaatsvinden waardoor er meer of minder kosten gemaakt zullen worden. Ook hebben claims en boetes invloed op de totale winst van het project.

Onderbouw wijzigingen met contracten, bevestigingen en de stand van onderhandelingen. Schat variabele vergoedingen voorzichtig, zodat de kans klein is dat verwerkte opbrengsten later moeten worden teruggenomen. Werk die inschatting elke verslagperiode bij. Een ingediende claim is op zichzelf geen zekere opbrengst. ^[ref]

Bij aanneemcontracten moeten de opbrengst, kosten en voortgang betrouwbaar kunnen worden ingeschat, de economische voordelen van het project moeten toevloeien naar de onderneming, en de gemaakte kosten moeten goed vergeleken kunnen worden met de voorcalculatie.

Bij regiecontracten moet het waarschijnlijk zijn dat de economische voordelen van het project toevloeien naar de onderneming, en de projectkosten moeten duidelijk en betrouwbaar bepaald kunnen worden.

Meer- en minderwerk

In een aantal gevallen moet er meer- of minder werk worden besteed dan contractueel is afgesproken. Als de opdrachtgever hiertoe besluit, worden de totale opbrengsten voor de aannemer groter of kleiner.

Het kan bijvoorbeeld voorkomen dat het ontwerp in de loop van de tijd wordt gewijzigd, waardoor er meer- of minderwerk ontstaat.

Claims

Als de voortgang van het project niet loopt zoals gepland, kunnen de partijen claims gaan indienen tegen de andere partij. Je wilt dan kosten vergoed zien die niet in het contract opgenomen waren, bijvoorbeeld door vertraging of fouten in het ontwerp.

Vergoedingen

Als de voortgang van het project beter loopt dan gepland, kan je als aannemer in sommige gevallen een vergoeding krijgen voor het halen van de doelstellingen. Een vergoeding wordt bijvoorbeeld verstrekt als het onderhanden project eerder klaar is dan gepland. Vergoedingen gelden dan als extra motivatie.

Kosten bij onderhanden projecten

Kosten bij onderhanden projecten zijn toerekenbaar aan het project op basis van de activiteiten van de onderneming of het contract. De kosten bestaan uit de directe kosten, indirecte kosten en andere kosten die volgens het contract voor rekening van de opdrachtgever komen.

Projectkosten omvatten meer dan grond- en hulpstoffen: ook projectarbeid en toerekenbare overhead tellen mee. De balanswaarde van een onderhanden project is door de opbrengstverantwoording en termijnfacturen niet gelijk aan alleen deze kosten.

Projectkosten lopen vanaf verkrijging van het project tot voltooiing. Rechtstreeks toerekenbare kosten voor het verwerven van het contract kunnen ook meetellen als verkrijging waarschijnlijk is en de kosten afzonderlijk en betrouwbaar bepaalbaar zijn. Kosten die in een eerdere periode al als last zijn verwerkt, activeer je bij latere contractverkrijging niet alsnog.

Directe kosten bij onderhanden projecten

Directe kosten bij onderhanden projecten zijn bijvoorbeeld:

• personeelskosten
• materiaalkosten
• kosten van grond en terrein
• afschrijvingskosten van machines en installaties
• transportkosten van machines en materialen
• huurkosten van machines en installaties
• ontwerpkosten
• herstelkosten en garantiekosten
• claims van anderen

Uiteraard gaat het hierbij wel om kosten die gemaakt worden ten behoeve van het project. Personeelskosten zijn alleen onderdeel van de projectkosten als het werknemers zijn die aan het project werken.

Indirecte kosten bij onderhanden projecten

Indirecte kosten bij onderhanden projecten zijn bijvoorbeeld:

• verzekeringskosten
• overheadkosten, zoals administratiekosten

Toerekenbare overhead van projectactiviteiten verdeel je systematisch en consistent op basis van het normale activiteitenniveau. Voorbeelden zijn projectadministratie, bijbehorende salarisadministratie en technische ondersteuning voor meerdere projecten. Niet alle algemene ondernemingskosten zijn daarom projectkosten.

Algemene beheerskosten, verkoopkosten, niet-vergoed onderzoek en afschrijvingen op ongebruikte middelen horen niet bij de projectkosten als ze niet toewijsbaar zijn aan het project of de projectactiviteiten. Beheers- en ontwikkelingskosten kunnen wel meetellen voor zover de vergoeding contractueel is overeengekomen. ^[ref]

Percentage of completion methode

Opbrengsten en kosten van een onderhanden project worden volgens de percentage of completion methode verwerkt, als het resultaat op betrouwbare wijze kan worden ingeschat. Het resultaat wordt hierbij naar rato van de verrichte prestaties geboekt. Verwachte verliezen worden direct geboekt.

De opbrengsten en kosten worden bij de percentage of completion methode naar rato van de verrichte prestaties in de resultatenrekening per periode geboekt. Als de totale kosten hoger zijn dan de totale opbrengsten van een project, dan wordt dit verlies in één keer in het resultaat verwerkt.

Deze methode moet onder RJ 221 worden toegepast als het resultaat op betrouwbare wijze kan worden ingeschat. Daarvoor zijn naast betrouwbare kostenramingen onder meer afdwingbare rechten met betrekking tot de diensten en het actief van belang. Er moet tevens een vergoeding zijn voor de prestaties en de betalingsvoorwaarden en de wijze waarop de vergoeding zal plaatsvinden staan ook in het contract.

Elke periode worden de schattingen van de projectopbrengsten en -kosten herzien, omdat er nieuwe gebeurtenissen kunnen optreden tijdens de lange looptijd van het onderhanden project. Deze schattingswijzigingen werken door in het lopende en zo nodig toekomstige jaar. Bereken de nieuwe cumulatieve opbrengst en trek de al verwerkte opbrengst af; eerdere jaarrekeningen worden niet enkel vanwege een nieuwe schatting herschreven.

De voortgang van het project, en dus de mate waarin de prestaties zijn verricht, kunnen op meerdere manieren worden bepaald:

• de werkelijk gemaakte kosten ten opzichte van de totale geschatte kosten.
• door inspectie van het reeds uitgevoerde deel van het project.
• door de voltooiing van een fysiek onderscheidbaar onderdeel van het project.

In het contract worden vaak verschillende fases vermeld, waaraan de voortgang getoetst kan worden. Ook staat er vaak in het contract dat er tussentijds of vooruit betaald moet worden, maar dat is niet direct een meetpunt voor de voortgang.

Bij de kostenverhouding tellen alleen kosten mee die de verrichte prestaties weergeven. Vooruitbetalingen aan onderaannemers of materialen die nog niet zijn verwerkt, mogen de voortgang niet zonder meer verhogen. Kies anders een beter passende meting. ^[ref]

Voorbeeld van de percentage of completion methode bij onderhanden projecten

De aanneemsom in het contract is bepaald op €10.000 en de totale projectkosten zijn geschat op €8.000. In jaar 2 worden de totale kosten met €1.000 hoger geschat. De opdrachtgever gaat in dit voorbeeld akkoord met €2.000 extra aanneemsom. Een kostenoverschrijding geeft op zichzelf geen recht op een hogere prijs. De bedragen zijn exclusief btw; de berekeningen gebruiken de ongeronde voortgang.

Zero profit methode

Opbrengsten en kosten van een onderhanden project worden volgens de zero profit methode verwerkt, als het resultaat niet op betrouwbare wijze kan worden ingeschat. Verwachte verliezen worden direct geboekt.

De projectkosten moeten in de resultatenrekening worden geboekt in de periode waarin ze zijn gemaakt. De projectopbrengsten mogen alleen geboekt worden als het waarschijnlijk is dat de gemaakte kosten betaald zullen worden.

Zolang zero profit wordt toegepast, worden opbrengsten dus beperkt tot de gemaakte kosten die waarschijnlijk op de opdrachtgever kunnen worden verhaald. Niet-verhaalbare kosten leiden wel tot verlies. Eventuele winst mag nog niet in het resultaat geboekt worden, totdat de totale winst op betrouwbare wijze kan worden ingeschat.

Voorbeeld van de zero profit methode bij onderhanden projecten

In dit voorbeeld maken onzekere variabele vergoedingen een betrouwbare resultaatraming in jaar 1 en 2 onmogelijk. Wel is vergoeding van de gemaakte kosten waarschijnlijk. De eerste tabelregel toont cumulatieve termijnfacturen, geen verdiende omzet. In jaar 3 is de onzekerheid opgelost en is de definitieve vergoeding €12.000. Een regiecontract met kosten plus opslag is niet op zichzelf een reden om zero profit toe te passen.

Als gedurende de looptijd van het onderhanden project het resultaat toch op betrouwbare wijze kan worden geschat, moet overgestapt worden op de percentage of completion methode.

Verliezen bij onderhanden projecten

Een verwacht verlies op het gehele contract wordt direct verwerkt, ongeacht de voortgang of winst op andere projecten. Beoordeel de onvermijdbare kosten: de laagste van de kosten om het contract na te komen en de vergoeding of boete om ervan af te komen. Neem bij een verliesraming de al via de normale projectkosten verwerkte verliezen mee, zodat je niet dubbel boekt. ^[ref]

Voorbeeld van verliezen bij onderhanden projecten

De aanneemsom in het contract is bepaald op €10.000 en de totale projectkosten zijn geschat op €8.000. In jaar 2 worden de totale kosten met €4.000 hoger geschat, terwijl de aanneemsom ongewijzigd blijft.

Van voortgang naar balans en boeking

Gebruik jaar 1 uit het winstgevende voorbeeld: €3.125 projectopbrengst en €2.500 kosten geven €625 winst. Btw blijft in dit rekenvoorbeeld buiten beschouwing. Bij €3.000 gedeclareerde termijnen is het onderhanden project €125 debet. Als de termijnfactuur nog niet betaald is, staat daarnaast €3.000 als debiteur open. Een betaling verlaagt vervolgens de debiteur, niet opnieuw het projectresultaat.

Als je de termijnfacturen eerst als omzet hebt geboekt, verhoog je in dit voorbeeld bij de afsluiting de omzet met €125: debet onderhanden projecten €125, credit projectopbrengsten €125. De €2.500 kosten blijven in het resultaat. Dit is een mogelijke boekingsroute; zorg dat je software niet dezelfde voortgang ook automatisch boekt. Btw op termijnfacturen beoordeel je afzonderlijk, inclusief eventuele verleggingsregeling.

Projectadministratie en toelichting

• Bewaar het contract, prestatieverplichtingen en goedgekeurd meer- en minderwerk per project.
• Actualiseer de totale opbrengst, kosten tot nu toe en kosten om het project af te maken.
• Onderbouw de voortgang en beoordeel claims, oninbaarheid, verliesrisico en garantieverplichtingen afzonderlijk.
• Sluit projectopbrengsten, termijnfacturen, debiteuren, betalingen en het projectsaldo op elkaar aan.

RJ 221 verlangt onder meer toelichting op de aard van belangrijke prestatieverplichtingen, de methoden voor opbrengstverantwoording en voortgang, cumulatieve opbrengsten en gedeclareerde termijnen. Licht belangrijke oordelen en schattingen toe. Gebruik een boekhoudprogramma dat de benodigde projectspecificaties ondersteunt. ^[ref]

Kleine rechtspersonen en fiscale waardering

Onder RJk hebben kleine rechtspersonen voor gelijksoortige projecten een bestendig toe te passen keuze tussen winstneming naar voortgang en bij oplevering. Voor winstneming naar voortgang moet de winst betrouwbaar bepaalbaar zijn. Er zijn ook presentatie- en toelichtingsvrijstellingen. Deze keuze mag niet zonder meer op een jaarrekening volgens de volledige RJ worden toegepast. ^[ref]

Fiscaal gelden eigen regels voor onderhanden werk en opdrachten. De Belastingdienst schrijft voortschrijdende winstneming voor, inclusief een evenredig deel van de winstopslag. Een commerciële keuze voor winst bij oplevering bepaalt dus niet automatisch de belastingaangifte. ^[ref]

Volgende artikel »

---

Deel dit artikel

Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!

Link:

Onderhanden projecten waarderen met percentage of completion of zero profit. Met rekenvoorbeelden, verliesvoorziening, termijnfacturen en balansboeking.

---

Over de auteur

Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.

Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.

Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.

Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.