1. Succesvol boekhouden
2. De jaarrekening
3. De accountantscontrole
4. Controleplicht

Wanneer is accountantscontrole verplicht? Criteria en voorbeelden

Of jouw onderneming een wettelijke accountantscontrole nodig heeft, hangt onder meer af van haar rechtsvorm, omvang en groepsverhoudingen. Op deze pagina beoordeel je de controleplicht aan de hand van het balanstotaal, de netto-omzet en het gemiddelde aantal werknemers. De tabel, tweejaarsregel en voorbeelden helpen je bepalen voor welk boekjaar een controle nodig is.

Wil je weten of jouw bv een wettelijke accountantscontrole nodig heeft? Begin dan met de groottecriteria hieronder. De uitleg gaat uit van het Nederlandse jaarrekeningenrecht in Titel 9 Boek 2 BW, zoals dat geldt voor een gewone bv of nv. Bij een groep, een nieuw opgerichte rechtspersoon of bijzondere sectorregels zijn extra stappen nodig; die lees je verderop.

Wil je eerst weten wat de accountant onderzoekt en welke verklaringen er zijn? Lees dan de algemene uitleg over accountantscontrole.

Groottecriteria: wanneer is je onderneming klein, middelgroot of groot?

Op een klein scherm kun je de tabel zo nodig naar links en rechts schuiven.

Zo lees je de tabel: toets per boekjaar van boven naar beneden in welke kleinste klasse je aan minstens twee van de drie cijfercriteria voldoet. Je hoeft dus niet aan alle drie te voldoen. De rij ‘klein’ omvat ook de grenzen waarbinnen microrechtspersonen vallen; ‘middelgroot’ komt pas aan de orde als je niet meer als klein kwalificeert. Voor de uiteindelijke indeling geldt bovendien de tweejaarsregel hieronder. De financiële grenzen zijn verhoogd met ingang van boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2024; vervroegde toepassing was mogelijk vanaf boekjaar 2023. ^{[ref] [ref]}

De belangrijkste toets voor een bestaande kleine bv: is het balanstotaal hoger dan € 7,5 miljoen, de netto-omzet hoger dan € 15 miljoen, of het gemiddelde aantal werknemers 50 of meer? Als in twee opeenvolgende boekjaren telkens minstens twee van deze drie situaties gelden, vervalt in beginsel de vrijstelling voor kleine rechtspersonen. De controleplicht geldt dan al voor de jaarrekening van dat tweede boekjaar.

Welke cijfers gebruik je voor de beoordeling?

• Balanstotaal: de waarde van alle activa op de balansdatum. Denk aan gebouwen, machines, voorraad, vorderingen en banktegoeden. Je trekt schulden hier niet vanaf: het gaat niet om het eigen vermogen. Voor de groottecriteria is de waardering op basis van verkrijgings- en vervaardigingsprijs het uitgangspunt. Laat eventuele verschillen met een balans op actuele waarde meenemen in de berekening.
• Netto-omzet: de opbrengst uit de verkoop van goederen en diensten in het boekjaar, na aftrek van kortingen en omzetbelastingen, waaronder btw. Je trekt de inkoopkosten, salarissen en andere bedrijfskosten niet af. Een lage winst of een verlies maakt een onderneming met veel omzet dus niet automatisch klein.
• Gemiddeld aantal werknemers: het gemiddelde over het hele boekjaar, niet uitsluitend het aantal mensen op 31 december. Houd bij de berekening rekening met deeltijdwerk en met in- en uitdiensttreding gedurende het jaar. Bij een berekening in voltijdequivalenten (fte) vormen twee werknemers die het hele jaar ieder een halve werkweek werken samen 1 fte. Gebruik een onderbouwde berekening die aansluit op de personeelsadministratie en de jaarrekening.

Let op de precieze grens: € 7,5 miljoen balanstotaal en € 15 miljoen netto-omzet zijn nog toegestaan binnen het criterium voor klein. Voor werknemers staat er ‘minder dan 50’. Precies 50 voldoet dus niet aan dat criterium voor klein. Hetzelfde onderscheid geldt in de tabel bij 10 en 250 werknemers. ^{[ref] [ref]}

Hoe werkt de beoordeling over twee opeenvolgende boekjaren?

Beoordeel ieder boekjaar afzonderlijk en vergelijk daarna de uitkomsten. Je berekent dus geen gemiddelde omzet of gemiddeld balanstotaal over twee jaren. Voor een bestaande onderneming zorgt de tweejaarsregel ervoor dat één uitschieter niet meteen tot een andere bedrijfsklasse leidt.

• Je onderneming groeit: voldoet een tot dan toe kleine bv in twee opeenvolgende boekjaren niet meer aan minstens twee criteria voor klein? Dan moet je in beginsel de jaarrekening over het tweede boekjaar laten controleren. Je wacht niet tot het derde boekjaar.
• Je onderneming krimpt: voldoet een tot dan toe middelgrote of grote bv in twee opeenvolgende boekjaren weer aan minstens twee criteria voor klein? Dan kan de vrijstelling voor kleine rechtspersonen vanaf het tweede boekjaar terugkeren.
• De cijfers wisselen: na één jaar boven de grenzen en één jaar eronder verandert een bestaande kleine bv op deze grond niet van regime. Was de bv al controleplichtig, dan is één jaar binnen de kleine grenzen juist onvoldoende om de controleplicht te laten vervallen.

Het hoeven in beide boekjaren niet dezelfde twee criteria te zijn. In het ene jaar kunnen balanstotaal en omzet doorslaggevend zijn, in het volgende jaar balanstotaal en werknemers. Leg daarom per jaar vast welke criteria je haalt en welke bedrijfsklasse al van toepassing was. Voor een nieuwe rechtspersoon geldt een afwijkende beginregel, die hieronder apart wordt uitgelegd. ^[ref]

Voorbeelden: geldt voor jouw bv een controleplicht?

De volgende voorbeelden gaan uit van fictieve Nederlandse bv’s met een kalenderboekjaar, zonder bijzondere sectorregels of groepsvrijstellingen. De genoemde werknemersaantallen zijn steeds jaargemiddelden. Bij de eerste drie voorbeelden zijn de cijfers in zowel 2025 als 2026 gelijk.

Voorbeeld 1: veel omzet, maar toch klein

Een handels-bv heeft een balanstotaal van € 4 miljoen, een netto-omzet van € 18 miljoen en gemiddeld 22 werknemers. De omzet ligt boven € 15 miljoen, maar het balanstotaal en het werknemersaantal voldoen aan de criteria voor klein.

Uitkomst: twee van de drie criteria voor klein zijn gehaald. De bv kwalificeert in dit voorbeeld als klein en heeft op grond van haar omvang geen wettelijke controleplicht. Alleen een hoge omzet is daarvoor onvoldoende.

Voorbeeld 2: weinig personeel, maar wel controleplichtig

Een bv heeft € 8,2 miljoen balanstotaal, € 16,5 miljoen netto-omzet en gemiddeld 8 werknemers. Zowel het balanstotaal als de omzet ligt in beide jaren boven de kleine grenzen.

Uitkomst: de bv is in beginsel controleplichtig over 2026, het tweede opeenvolgende jaar buiten de kleine grenzen. De bv valt hier in de middelgrote klasse. Ook met minder dan 10 werknemers kan dus een accountantscontrole verplicht zijn.

Voorbeeld 3: precies op de financiële grenzen en 50 werknemers

Een bv heeft precies € 7,5 miljoen balanstotaal, precies € 15 miljoen netto-omzet en gemiddeld precies 50 werknemers. Beide financiële criteria voldoen aan de grenzen voor klein. Het werknemerscriterium voldoet niet, want daarvoor geldt minder dan 50.

Uitkomst: de bv voldoet nog steeds aan twee criteria voor klein en is op grond van haar omvang vrijgesteld. Zou het balanstotaal in beide jaren € 7,6 miljoen zijn, bij dezelfde omzet en hetzelfde werknemersaantal, dan blijft nog maar één klein criterium over. In die variant is de bv over 2026 in beginsel wel controleplichtig.

Voorbeeld 4: groei en een andere combinatie van criteria

Een bestaande bv valt tot en met 2024 onder het kleine regime. Vervolgens ontwikkelen de cijfers zich zo:

Uitkomst: hoewel de omzet in 2026 daalt tot onder € 15 miljoen, zijn ook dat jaar twee criteria voor klein niet gehaald. De jaarrekening over 2026 moet daarom in beginsel worden gecontroleerd. Regel de accountant tijdens 2026, zodat deze tijdig controlewerkzaamheden kan plannen, bijvoorbeeld rond de voorraad op de balansdatum.

Voorbeeld 5: krimp en terugkeer naar de vrijstelling

Een bestaande bv is tot en met 2024 middelgroot en controleplichtig. In 2025 bedragen het balanstotaal € 7 miljoen, de netto-omzet € 14 miljoen en het gemiddelde werknemersaantal 40. In 2026 zijn dat € 6,8 miljoen, € 13 miljoen en 38 werknemers.

Uitkomst: over 2025 blijft controle verplicht, omdat pas één jaar aan de kleine criteria is voldaan. Over 2026 kan de bv de vrijstelling voor klein toepassen: nu voldoet zij twee opeenvolgende jaren aan minstens twee kleine criteria. Controleer wel of bijvoorbeeld een financieringsafspraak nog steeds een controleverklaring vereist.

Hoe werkt de controleplicht bij een holding en werkmaatschappijen?

Heeft je bv dochtermaatschappijen of staat zij aan het hoofd van een groep? Beoordeel dan welke groepsmaatschappijen in een geconsolideerde jaarrekening zouden moeten worden opgenomen. Hun cijfers tellen in beginsel mee voor de groottecriteria van die bv, ook als je nog geen geconsolideerde jaarrekening opstelt. Kijk dus niet alleen naar de omzet of het personeel van de holding zelf.

Bij consolidatie presenteer je de groep als één geheel. Onderlinge omzet, onderlinge vorderingen en schulden en andere interne verhoudingen worden daarbij verwerkt of geëlimineerd. Je kunt voor die beoordeling daarom niet zonder meer alle losse balanstotalen en omzetten optellen. Een fiscale eenheid voor de btw of vennootschapsbelasting bepaalt bovendien niet automatisch welke maatschappijen voor deze jaarrekeningtoets meetellen.

Voorbeeld 6: twee kleine werkmaatschappijen, maar een middelgrote holding

Een holding heeft twee werkmaatschappijen. Werkmaatschappij A heeft € 5,5 miljoen balanstotaal, € 9 miljoen netto-omzet en gemiddeld 20 werknemers. Werkmaatschappij B heeft € 4,5 miljoen balanstotaal, € 8 miljoen netto-omzet en gemiddeld 18 werknemers. Beide voldoen afzonderlijk aan de criteria voor klein.

Stel dat de geconsolideerde cijfers van de holding, na verwerking van alle onderlinge verhoudingen, in zowel 2025 als 2026 uitkomen op € 9 miljoen balanstotaal, € 17 miljoen netto-omzet en gemiddeld 38 werknemers.

Uitkomst: de holding valt op groepsniveau buiten twee kleine criteria en is over 2026 in beginsel controleplichtig. De werkmaatschappijen worden door de omvang van de holding niet automatisch ieder zelf controleplichtig. Voor iedere rechtspersoon beoordeel je afzonderlijk welke cijfers en vrijstellingen gelden. De accountant kan voor de controle van de groepsjaarrekening wel werkzaamheden bij de werkmaatschappijen uitvoeren. ^[ref]

Voorbeeld 7: een dochtermaatschappij met een mogelijke groepsvrijstelling

Een dochter-bv heeft twee jaar achter elkaar € 10 miljoen balanstotaal en € 20 miljoen netto-omzet. Op basis van haar eigen omvang is zij controleplichtig. Neemt een moedermaatschappij haar cijfers op in een gecontroleerde groepsjaarrekening, dan is dat op zichzelf nog geen vrijstelling voor de dochter.

Uitkomst: een afzonderlijke wettelijke controle kan achterwege blijven als aan alle voorwaarden van de groepsvrijstelling van artikel 2:403 BW is voldaan. Daaronder vallen onder meer de vereiste instemming van de aandeelhouders, opname in een passende geconsolideerde jaarrekening en een gedeponeerde verklaring waarin de moeder zich hoofdelijk aansprakelijk stelt voor schulden uit rechtshandelingen van de dochter. Ook de voorgeschreven stukken en deponeringen moeten in orde zijn. Alleen een ‘403-verklaring’ hebben is dus niet voldoende. De dochter moet nog wel een eigen jaarrekening opmaken die aan de daarvoor geldende minimumeisen voldoet. ^{[ref] [ref]}

Tussenholding: past een tussenholding rechtsgeldig de consolidatievrijstelling van artikel 2:408 BW toe, dan worden haar groottecriteria op basis van de enkelvoudige cijfers beoordeeld. Dat is een andere regeling dan de groepsvrijstelling van artikel 2:403 BW. Artikel 2:408 BW betekent niet automatisch dat iedere controleplicht vervalt; de uitkomst hangt onder meer af van de eigen omvang en van het voldoen aan de voorwaarden. Laat bij een overname, reorganisatie of wijziging van een groepsvrijstelling opnieuw bepalen welke cijfers en boekjaren je moet toetsen. ^[ref]

Geldt de tweejaarsregel ook voor een nieuwe bv?

Bij een nieuw opgerichte rechtspersoon is de situatie aan het einde van het eerste boekjaar bepalend voor het regime in het eerste en tweede boekjaar. Je hebt dus niet automatisch twee controlevrije startjaren. Een bv die in haar eerste boekjaar als klein kwalificeert, kan het kleine regime ook in het tweede boekjaar toepassen, zelfs als zij dat tweede jaar groter wordt. Is de bv in het eerste boekjaar al middelgroot of groot, dan kan de controleplicht direct ingaan. ^[ref]

Voorbeeld 8: al controleplichtig in het oprichtingsjaar

Een bv wordt op 1 januari 2026 opgericht en heeft in haar eerste boekjaar € 8 miljoen balanstotaal, € 16 miljoen netto-omzet en gemiddeld 10 werknemers. De bv valt daarmee direct in de middelgrote klasse.

Uitkomst: de jaarrekening over 2026 is in beginsel al controleplichtig. De bv hoeft niet eerst een tweede jaar boven de grenzen uit te komen. Bespreek de controle daarom bij de start als je verwacht dat de onderneming meteen deze omvang bereikt. Bij een verkort of verlengd eerste boekjaar moet ook de toepassing van het omzetcriterium op die boekjaarlengte worden beoordeeld.

Andere rechtsvormen en aanvullende controle-eisen

Een eenmanszaak of een gewone vof valt niet automatisch onder deze controleplicht doordat de onderneming boven de genoemde grenzen uitkomt. Voor stichtingen, verenigingen en organisaties in bijvoorbeeld de zorg of financiële sector moet eerst worden vastgesteld welk jaarrekeningregime van toepassing is. Ook een kleine organisatie kan door bijzondere regelgeving of afspraken een accountantsverklaring nodig hebben. Kijk bij een subsidie bovendien welk soort verklaring precies wordt gevraagd: een controle van een subsidieafrekening is niet zonder meer een controle van de volledige jaarrekening.

Zelf beoordelen: wat leg je vast?

1. Bepaal voor welke rechtspersoon je toetst. Noteer de rechtsvorm, het boekjaar, de bestaande bedrijfsklasse en of er groepsmaatschappijen zijn.
2. Verzamel de juiste cijfers. Neem het balanstotaal, de netto-omzet en het gemiddelde werknemersaantal van het te beoordelen boekjaar en het voorgaande boekjaar. Bewaar de berekeningen, inclusief eventuele consolidatiecorrecties.
3. Tel per boekjaar de criteria. Stel vast of minstens twee kleine criteria zijn gehaald en pas vervolgens de tweejaarsregel of de beginregel voor een nieuwe rechtspersoon toe. Zijn de laatste twee uitkomsten verschillend, kijk dan ook naar de eerder vastgestelde bedrijfsklasse.
4. Controleer aanvullende regels en afspraken. Beoordeel eventuele groepsvrijstellingen, sectorregels, statuten, financieringsvoorwaarden en subsidievoorwaarden.
5. Leg de conclusie voor het betreffende boekjaar vast. Noteer bijvoorbeeld: ‘Controle over 2026 verplicht, omdat in 2025 en 2026 telkens twee kleine criteria niet zijn gehaald en geen vrijstelling van toepassing is.’ Regel de accountant tijdig als een controle nodig is.

Blijkt dat je onderneming controleplichtig is? Bespreek tijdig de planning met een accountantsorganisatie met de vereiste AFM-vergunning en verzamel de benodigde stukken. Lees verder over de voorbereiding van de accountantscontrole en de termijnen voor het deponeren van de jaarrekening. ^[ref]

---

Deel dit artikel

Deel dit bericht via social media met je familie, vrienden en collega's!

Link:

Is jouw onderneming controleplichtig? Bekijk de groottecriteria, tweejaarsregel en voorbeelden voor bv’s, holdings en nieuwe ondernemingen.

---

Over de auteur

Deze website wordt geschreven en beheerd door Patrick de Graaf.

Patrick heeft een achtergrond in bedrijfseconomie, accountancy en belastingrecht. Van 2007 tot 2017 werkte hij bij een accountantskantoor; daarna als Financial Controller bij twee verschillende middelgrote bedrijven. Die ervaring met administraties, aangiften en rapportages vormt de praktische achtergrond van de uitleg.

Lees meer over zijn opleidingen en werkervaring en bronnen en werkwijze.

Controleer het toepasselijke jaar en de officiële bron en vraag bij beslissingen met fiscale, juridische of financiële gevolgen advies over jouw situatie.